Wat is omgevingsmanagement bij telecom- en energieprojecten?

Omgevingsmanagement is het vakgebied dat zich bezighoudt met het betrekken, informeren en begeleiden van alle partijen die te maken krijgen met een infrastructuurproject: van gemeenten en grondeigenaren tot bewoners, VvE’s en bedrijven in de omgeving. Bij telecom- en energieprojecten gaat het om het vroegtijdig signaleren van weerstand, het organiseren van participatietrajecten en het bewaken van de relatie tussen het project en zijn omgeving gedurende het hele traject. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over omgevingsmanagement bij telecom- en energieprojecten.

Welke taken vallen er onder omgevingsmanagement bij infrastructuurprojecten?

Omgevingsmanagement bij infrastructuurprojecten omvat alle activiteiten die gericht zijn op het vroegtijdig identificeren, betrekken en managen van stakeholders die invloed hebben op of geraakt worden door een project. Denk aan het voeren van gesprekken met grondeigenaren, het organiseren van informatiebijeenkomsten voor bewoners, het afstemmen met gemeenten over planologische inpassing en het bewaken van afspraken gedurende de uitvoering.

Concreet vallen de volgende taken onder omgevingsmanagement:

• Stakeholderanalyse: wie zijn de betrokken partijen, wat zijn hun belangen en wanneer moeten ze worden betrokken?
• Participatie en communicatie: informatiebijeenkomsten, bewonersavonden en individuele gesprekken met omwonenden of bedrijven.
• Omgevingsvergunningen: voorbereiding en begeleiding van vergunningaanvragen en eventuele bezwaar- en beroepsprocedures.
• Grondzaken en locatieafspraken: afstemming met grondeigenaren, VvE’s en bedrijven over toegang, gebruik en vastlegging van rechten.
• Klachtenmanagement: het afhandelen van vragen, bezwaren en zorgen die tijdens het project ontstaan.
• Coördinatie met overheden: afstemming met gemeenten, provincies en waterschappen over vergunningstrajecten en ruimtelijke plannen.

Omgevingsmanagement is geen losstaande taak die je aan het einde van een project inschakelt. Het begint al in de verkenningsfase, zodat weerstand vroeg gesignaleerd wordt en plannen nog bijgestuurd kunnen worden voordat ze vastliggen.

Waarom loopt de voorbereiding van telecom- en energieprojecten zo vaak vertraging op?

De voorbereiding van telecom- en energieprojecten loopt vertraging op omdat de meeste knelpunten niet technisch van aard zijn, maar te maken hebben met mensen, procedures en informatie. Circa 80% van de doorlooptijd van een netuitbreiding zit in de voorbereidende fase: vergunningen die langer duren, grondeigenaren die niet reageren, gemeenten die extra onderbouwing vragen of bewoners die bezwaar maken.

Specifieke oorzaken van vertraging zijn:

• Stakeholders die te laat worden betrokken, waardoor weerstand pas zichtbaar wordt als het plan al uitgewerkt is.
• Versnippering van taken: vergunningen, locatieverwerving en omgevingsmanagement worden door verschillende partijen opgepakt zonder onderlinge afstemming.
• Onvolledige of verouderde informatie over grondposities, eigendomssituaties of planologische kaders.
• Bezwaarprocedures die worden ingediend omdat omwonenden zich niet gehoord voelden.
• Wijzigingen in wet- en regelgeving, zoals de invoering van de Omgevingswet, die bestaande werkwijzen opnieuw uitlijning vereisen.

De grootste winst in doorlooptijd is dan ook te halen in de voorbereiding. Wie omgevingsmanagement, vergunningverlening en locatieverwerving gelijktijdig en onderling afgestemd organiseert, voorkomt dat één knelpunt het hele project blokkeert.

Hoe verschilt omgevingsmanagement bij 5G-uitrol van energienetprojecten?

Omgevingsmanagement bij 5G-uitrol en bij energienetprojecten deelt dezelfde basisprincipes, maar verschilt sterk in de aard van de stakeholders, de ruimtelijke schaal en de gevoeligheid van het onderwerp. Bij 5G gaat het vaak om stedelijke omgevingen met veel zichtbare masten of antennes, terwijl energienetprojecten vaker te maken hebben met tracés door buitengebied, agrarische percelen en langdurige grondposities.

Omgevingsmanagement bij 5G-uitrol

Bij de uitrol van telecominfrastructuur zoals 5G draait omgevingsmanagement sterk om zichtbaarheid en gezondheidsperceptie. Bewoners en lokale politiek stellen vragen over straling, uiterlijk en locatiekeuze. De omgevingsmanager zorgt voor heldere communicatie over normen en regelgeving, begeleidt gesprekken met VvE’s bij plaatsing op daken en coördineert met gemeenten over welstandseisen en vergunningstrajecten. De doorlooptijd per locatie is relatief kort, maar het volume is hoog: bij een landelijke uitrol gaat het om honderden tot duizenden locaties tegelijk.

Omgevingsmanagement bij energienetprojecten

Bij energienetprojecten zoals de aanleg van middenspanningsstations, kabeltracés of warmtenetten is de ruimtelijke impact groter en zijn de betrokken partijen diverser. Grondeigenaren, agrariërs, gemeenten, provincies en waterschappen spelen allemaal een rol. Contracten en het zakelijk recht van opstal moeten juridisch sluitend worden vastgelegd voor de lange termijn. Participatietrajecten zijn hier vaak formeler en langer, mede door de planologische procedures die vereist zijn voor grotere infrastructuurwerken.

Wat verandert de Omgevingswet aan het omgevingsmanagementproces?

De Omgevingswet, die in 2024 van kracht werd, verandert het omgevingsmanagementproces doordat participatie niet langer een vrijblijvende stap is, maar een formeel onderdeel van de vergunningprocedure. Gemeenten mogen in hun omgevingsplan eisen stellen aan hoe initiatiefnemers de omgeving hebben betrokken, en een onvoldoende onderbouwde participatie kan een vergunningaanvraag vertragen of zelfs blokkeren.

Praktisch betekent dit voor projectteams:

• Participatie moet vroeger starten, al in de verkenningsfase, en goed gedocumenteerd worden.
• De Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA) vervangt de vroegere afwijking van het bestemmingsplan en vraagt om een stevige onderbouwing van de omgevingsimpact.
• Het omgevingsplan per gemeente verschilt, wat betekent dat je per locatie moet nagaan welke eisen gelden.
• De samenwerking tussen omgevingsmanager, vergunningspecialist en technisch ontwerper wordt nog belangrijker, omdat planologische onderbouwing en participatieverslagen direct input zijn voor de vergunningaanvraag.

Voor projectmanagers betekent dit dat de voorbereidingsfase meer aandacht en capaciteit vraagt dan voorheen. Wie de Omgevingswet-logica goed inbouwt in de projectplanning, voorkomt verrassingen in de vergunningfase.

Wanneer zet je een externe omgevingsmanager in op een project?

Een externe omgevingsmanager zet je in wanneer de interne capaciteit of specialistische kennis onvoldoende is om de omgevingsaspecten van een project goed te managen, of wanneer de complexiteit van stakeholders, locaties of procedures dat vraagt. Dat is geen teken van zwakte: het is een bewuste keuze om de juiste expertise op het juiste moment in te zetten.

Situaties waarbij externe inzet praktisch is:

• Je team heeft niet genoeg mensen met specifieke kennis van vergunningprocedures, participatietrajecten of grondzaken.
• Het project heeft een hoog volume aan locaties waarbij gespecialiseerde capaciteit snel moet worden opgeschaald.
• Er is weerstand bij stakeholders die om een neutrale gesprekspartner vragen.
• De combinatie van Omgevingswet-procedures, locatieverwerving en omgevingsmanagement vraagt om iemand die alle drie kent.
• Je werkt met opdrachtgevers als Liander, Stedin of TenneT, waarbij kennis van hun werkwijze en standaarden direct meeloopt.

Een goede externe omgevingsmanager draait zonder aanlooptijd mee. Hij of zij kent de sector, spreekt de taal van de opdrachtgever en weet hoe je bezwaarprocedures voorkomt door vroegtijdige betrokkenheid van de juiste partijen.

Hoe werkt omgevingsmanagement samen met locatieverwerving en vergunningen?

Omgevingsmanagement, locatieverwerving en vergunningen zijn drie disciplines die sterk met elkaar samenhangen en bij voorkeur gelijktijdig worden opgepakt. Wanneer ze los van elkaar worden georganiseerd, ontstaat er vertraging: een vergunning die is aangevraagd zonder dat de grondeigenaar heeft ingestemd, of een locatie die verworven is zonder dat de planologische inpassing is getoetst.

De samenhang werkt als volgt:

• Locatieverwerving legt de juridische basis: zakelijk recht van opstal, huurcontracten of koopakten die de toegang tot de locatie regelen voor de lange termijn.
• Omgevingsmanagement zorgt dat de betrokken partijen tijdig geïnformeerd zijn en dat eventuele bezwaren worden weggenomen voordat de formele procedure start.
• Vergunningen bouwen voort op de uitkomsten van beide: een goed participatietraject en een vastgelegde locatieafspraak versterken de vergunningaanvraag en verkorten de doorlooptijd.

Wanneer deze drie disciplines in één team worden samengebracht, zie je dat beslissingen sneller worden genomen, informatie niet opnieuw hoeft te worden verzameld en knelpunten eerder worden gesignaleerd. Dat is precies waarom een integrale aanpak, waarbij engineering, vergunningverlening, grondverwerving en omgevingsmanagement gelijktijdig en onderling afgestemd worden georganiseerd, zoveel effectiever is dan een opeenvolgende aanpak.

Hoe INNSO helpt met omgevingsmanagement bij telecom- en energieprojecten

INNSO ondersteunt projectmanagers en programmamanagers bij het volledige voorbereidende traject van telecom- en energietransitieprojecten. We combineren omgevingsmanagement, locatieverwerving, vergunningverlening en engineering in één aanpak, zodat je niet meerdere partijen hoeft aan te sturen en de regie bij één aanspreekpunt ligt.

Wat je van ons kunt verwachten:

• Omgevingsmanagers die zonder aanlooptijd meedraaien en de werkwijze kennen van opdrachtgevers als Liander, Stedin, TenneT, KPN en Odido.
• Participatietrajecten die aansluiten op de eisen van de Omgevingswet, inclusief documentatie voor de vergunningaanvraag.
• Juridisch sluitende vastlegging van locaties en grondposities, toekomstbestendig en afgestemd op de actuele regelgeving.
• Meer dan 2.000 verworven locaties en grondposities en ruim 1.000 afgeronde cases voor netbeheerders en infrabeheerders.
• Onafhankelijk advies: we werken niet voor leveranciers of aannemers, zodat keuzes altijd worden gemaakt op basis van wat technisch en inhoudelijk het beste werkt.

Wil je weten hoe jouw organisatie een energie- of telecominfrastructuurproject efficiënter kan voorbereiden en uitvoeren? We denken graag met je mee, van engineering en projectmanagement tot grondzaken, omgevingsmanagement en consultancy. Bekijk onze dienstverlening of neem contact met ons op om jouw project te bespreken.